Juan Rulfo
-------------------------------------------------------------
(Jalisco 1917-Cidede de México 1986)
“Alvaro Mutis subió a grandes zancadas los siete pisos de mi casa con un paquete de libros, separó del montón el más pequeño y corto, y me dijo muerto de risa: ''Lea esa vaina, carajo, para que aprenda''; era Pedro Páramo. Aquella noche no pude dormir mientras no terminé la segunda lectura; nunca, desde la noche tremenda en que leí La metamorfosis de Kafka, en una lúgubre pensión de estudiantes de Bogotá, casi 10 años atrás, había sufrido una conmoción semejante” G. García Márquez.
Mapa
conceptual
Quen é quen
Quen o di
Fotograma
Textos
Juan Rulfo, escritor e fotógrafo, naceu en Jalisco en 1918. A súa infancia estivo marcada por vivencias tráxicas da Revolución Mexicana e a Guerra Cristera que influirán decisivamente na súa obra. Coa publicación de apenas dúas obras converteuse nun caso excepcional de celebridade e gloria literaria, debido á recreación dun mundo de ficción orixinal e sorprendente, tanto pola calidade estética como pola densidade dos temas tratados. El Llano en llamas (1953) é unha colección de quince contos protagonizados por desherdados, indios e campesiños que sofren as inxustizas, a violencia e a morte nunha sociedade dominada pola superstición, o caciquismo e a tiranía.
Pedro Páramo (1955) ten sido considerada por máis de un crítico literario como a mellor novela escrita en castelán do século XX. Esta consideración de privilexio da novela nace da complexidade e ambigüidade dos distintos elementos que a conforman.
Unha novela marcada por máis dun enigma, e o primeiro deles é saber se foi Pedro Páramo quen buscou a Juan Rulfo para que lle dese vida e celebridade ou, mais ben, Juan Rulfo debe a súa sona á creación de Pedro Páramo.O enigma formulado como idea de busca e procura dun soño ou ideal é precisamente o obxectivo e motor que pon en acción os protagonistas da novela, mesmo desde a frase antolóxica con que dá comezo a trama: “Vine a Comala porque me dijeron que acá vivía mi padre, un tal Pedro Páramo”. Juan Rulfo acaba de convidar ao lector a entrar nun universo cheo de interrogantes e intriga, para os que precisa dunha resposta. Quen é este personaxe que nos anuncia a súa viaxe en busca do pai? Por que e para que desexa, en verdade, atopar un pai do cal semella que non sabe con certeza (“un tal) nin o seu nome? Que buscará realmente? Haberá talvez alguén interesado en que ache e coñeza o seu proxenitor? Quen é ese “tal Pedro Páramo? Que é Comala? Terá este lugar –real ou imaxinario- algún sentido especial derivado de referentes históricos, culturais, míticos, etc.? O lector verase arrastrado durante a lectura pola avidez de desenmascarar todos estes misterios que, talvez, non teñan unha doada e diáfana solución.
Rulfo recrea nun espazo fantástico, Comala, os mitos (aztecas) da busca da Idade de Ouro e o Eterno Retorno por medio de personaxes que habitan un mundo de sombras, convertidos eles mesmos en pantasmas na procura da felicidade. Este universo mítico vese así transformado nun Inferno de Dante como castigo polas trnsgresións éticas dos mesmos personaxes (asasinatos, suicidio, violacións, incesto, violencia). As fronteiras entre vida e morte quedan borradas e a temporalidade, en consecuencia, está dominada pola anticronoloxía e a non-causalidade, polo que o desorde e o caos presiden o universo novelesco. Dos personaxes só saen ecos e voces ou mesmo o silencio, convertidos en ánimas con nome que vagabundean por camiños e rúas difuminados nun mundo fantasmagórico. A Revolución Mexicana, a Guerra Cristera, o inmobilismo da sociedade mexicana, mundo máxicos das tradicións, relixiosidade popular e supersticións constitúen os círculos externos ou telón de fondo da trama novelesca. O ritmo narrativo, a linguaxe forte e precisa, profundamente poética e metafórica en ocasións e estilización da fala popular noutras, trazan un modelo estético inigualable na literatura en lingua castelá.
De interese:
Moitos dos seus textos foron a base de guións cinematográficos de grande éxito.
